Trong suốt chiều dài lịch sử nhiều thế kỷ, chiếc cổng làng luôn là biểu tượng đặc trưng văn hóa, tâm linh của các làng quê Bắc Bộ, không chỉ để phân biệt địa giới trong và ngoài làng mà còn thể hiện sự nề nếp, kỷ cương của văn hóa làng xã.
Cổng làng Văn Trung, xã Tân Chi có từ bao giờ đến nay cũng chưa có tư liệu nào ghi chép cụ thể chính xác song từ những lời hồi cổ của các cụ cao niên cùng với dấu ấn trên kiến trúc có thể thấy cổng làng có lẽ cũng được xây dựng trên dưới 100 năm tuổi.
Cổng làng trước đây có 2 phần, cổng vòm phía dưới và chòi canh có mái phía trên. Cụ Cao Hồng sống tại cổng làng cho biết “Xưa, trên cổng có một chòi gác, trong chòi còn có một chiếc mõ gỗ đẽo hình con cá để tuần canh gõ thông báo cho dân làng khi cần. Khi còn nhỏ các cụ vẫn thường hay chơi đùa quanh cổng làng rồi tò mò nhìn ra phía đường 38 mỗi khi có xe ô tô của Pháp chạy qua chở vật liệu xây dựng về xây đồn bốt”. Trải qua chiến tranh cùng với sự dầm mưa dãi nắng của thời gian, chòi canh bên trên bị phá hỏng, hiện nay cổng chỉ còn giữ lại được phần dưới. Cổng được xây bằng gạch, lâu ngày phần vữa trát bên ngoài đã bong tróc hết cả, để trơ ra phần gạch xây bên trong. Phía trên cổng còn dấu ấn cột trụ là phần mái phía trên đã bị phá. Trên cột trụ cổng vẫn còn các lỗ mộng là dấu ấn của cánh cổng trước kia.
Nét đẹp riêng biệt của cổng làng Văn Trung là cây đề cổ thụ, bộ rễ bám chắc bao trùm toàn bộ phần cổng tạo nên nét cổ kính hiếm thấy ở các cổng làng khác. Cũng chính nhờ vẻ đẹp này mà rất nhiều các nghệ sĩ nhiếp ảnh, họa sĩ, quay phim thường xuyên về đây tác nghiệp. Cổng làng Văn Trung cũng đã được đi vào phim ảnh trong bộ phim nổi tiếng “Làng Vũ Đại ngày ấy” năm 1982 của đạo diễn Phạm Văn Khoa.
Hình ảnh cổng làng Văn Trung năm 1982 trong phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”,
(nguồn sưu tầm)
Cổng làng Văn Trung là nơi lưu giữ những kỷ niệm của biết bao thế hệ người dân nơi đây. Hình ảnh cổng làng cổ bên ao làng đã đi sâu vào tiềm thức mỗi người con quê hương để đi xa nhớ về. Cổng làng đã chứng kiến và cũng là nơi diễn ra bao sự kiện của làng quê nhất là mỗi dịp lễ hội truyền thống thường niên. Đã từ lâu cổng làng chiếm một vị trí hết sức đặc biệt trong đời sống văn hóa, tinh thần của quê hương không những làm đẹp hình ảnh làng quê mà còn gìn giữ phát huy tình yêu quê hương cho các thế hệ.
